Boşanma Davası mı Arabuluculuk mu: Hangisi Daha Uygun?

Adalet Bakanlığı verilerine göre 2025 yılında aile hukuku uyuşmazlıklarında arabuluculuğa başvuru sayısında belirgin bir artış yaşandı. Kartepe ve İzmit çevresinde boşanma sürecine giren birçok çift artık “doğrudan mahkemeye mi gitmeliyiz, yoksa önce arabulucuyla mı konuşmalıyız” sorusuyla karşı karşıya kalıyor. 2026 yılı itibarıyla bu iki yol arasındaki tercih, hâlâ tarafların kendi iradesine bırakılmış durumda.

Bu yazıda boşanma davası ile arabuluculuk sürecinin nasıl işlediğini, hangi noktalarda birbirinden ayrıldığını ve hangi durumda hangi yolun daha uygun olabileceğini hukuki bir değerlendirmeyle ele alıyoruz. Amaç, kesin bir formül sunmak değil; sürecin dinamiklerini anlayıp bilinçli bir tercih yapabilmenize yardımcı olmak.

Boşanma Davası Yolu Nasıl İşler?

Boşanma davası, eşlerden birinin veya her ikisinin aile mahkemesine başvurmasıyla başlar. Taraflar anlaşmalı boşanma protokolü hazırlayıp TMK m.166’ya dayanarak birlikte başvurabileceği gibi, çekişmeli bir süreçte de dava açılabilir. Her iki durumda da nihai kararı veren makam hâkimdir; taraflar arasında ne kadar mutabakat olursa olsun boşanmaya hükmetme yetkisi mahkemededir.

Örneğin çekişmeli bir dosyada, taraflardan biri mal rejimi tasfiyesinde anlaşamıyor ve diğer taraf velayet konusunda geri adım atmıyorsa, dosya bilirkişi incelemesi, tanık dinleme ve ara kararlar gibi aşamalardan geçer. Bu da süreci aylar, bazen yıllar sürebilecek bir yargılamaya dönüştürür. Kocaeli bölgesindeki aile mahkemelerinde de dosya yoğunluğu, çekişmeli davalarda görülme sıklığını doğrudan etkileyen bir faktördür.

Arabuluculuk Yolu Nasıl İşler?

Arabuluculuk, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu çerçevesinde işleyen, tarafsız bir arabulucu eşliğinde yürütülen bir müzakere sürecidir. Aile hukukunda arabuluculuk, boşanmaya karar verilmesi değil; nafaka miktarı, mal paylaşımı, çocukla kişisel ilişki gibi tarafların serbestçe tasarruf edebileceği konularda uygulanır. Boşanmanın kendisine hükmetme yetkisi yine yalnızca mahkemededir.

Diyelim ki bir çift boşanma konusunda hemfikir ama nafaka miktarında anlaşamıyor. Bu durumda arabulucu, tarafları bir araya getirip her iki tarafın da kabul edebileceği bir rakam üzerinde uzlaşmalarına yardımcı olabilir. Sürecin sonunda varılan anlaşma, arabuluculuk sürecinin işleyişinde detaylandırıldığı gibi, mahkemeye sunularak hüküm altına alınır, arabulucunun kararı tek başına bağlayıcı değildir.

Burada önemli bir nokta var: arabuluculuk, boşanma uyuşmazlıklarında ihtiyaridir, yani dava açmadan önce zorunlu bir aşama değildir. 2026 yılında da bu durum değişmemiştir; taraflar isterlerse doğrudan dava açabilir, isterlerse önce arabulucuya başvurabilir.

İki Yöntemin Karşılaştırması

Süreçleri yan yana koyduğunuzda, aralarındaki farklar daha net görünür. Aşağıdaki tablo, en sık sorulan noktaları özetliyor:

Hangi Durumda Hangisi Daha Uygun? Hukuki Bir Değerlendirme

Bu konuda tek bir doğru yanıt yok; meslek içinde de farklı yaklaşımlar mevcut. Bir kesim, tarafların anlaşabileceği her dosyada önce arabuluculuğun denenmesi gerektiğini savunuyor; çünkü süreç daha az yıpratıcı ve daha hızlı sonuçlanabiliyor. Diğer bir görüş ise, çekişmenin köklü olduğu veya taraflardan birinin diğerine karşı baskın konumda bulunduğu dosyalarda arabuluculuğun gerçek bir uzlaşma değil, zayıf tarafın taviz vermesi anlamına gelebileceğini vurguluyor.

Kanımızca doğru yaklaşım, dosyanın niteliğine göre değişir. Taraflar arasında şiddet, uzaklaştırma kararı veya belirgin bir güç dengesizliği yoksa ve uyuşmazlık esas olarak nafaka miktarı, eşya paylaşımı gibi maddi konulara odaklanıyorsa, sürece arabuluculukla başlamak zaman ve yıpranma açısından anlamlı olabilir. Anlaşmalı boşanma sürecinde dikkat edilmesi gereken noktalar da büyük ölçüde bu tasarruf edilebilir konularla örtüşüyor.

Buna karşılık, çocuğun velayeti veya kişisel ilişki düzeni gibi çocuğun yararını doğrudan ilgilendiren konularda arabuluculuğu tek başına yeterli görmüyoruz; bu tür meselelerde mahkemenin denetleyici rolü büyük önem taşıyor. Kamuoyunda tartışılan bir reform önerisine göre, hâkimin duruşma sırasında tarafların anlaşmaya yakın olduğunu tespit etmesi hâlinde dosyayı arabulucuya yönlendirebilmesi gündemde; ancak bu, henüz yürürlüğe girmiş bir düzenleme değil, tartışılan bir taslak aşamasında. Dolayısıyla bugün için tercih, tamamen tarafların iradesine bağlı kalmaya devam ediyor.

Nafaka hesaplamasına ilişkin kriterler netleşmeden arabuluculuğa oturmak da genellikle sonuçsuz kalıyor; bu yüzden yoksulluk nafakasına ilişkin güncel tartışmaları önceden bilmek, masaya daha hazırlıklı oturmayı sağlıyor.

Sonuç: Karar Verirken İzlenecek Yol

İki yöntem birbirinin alternatifi değil, çoğu zaman birbirini tamamlayan araçlardır. Uygulamada izlenebilecek makul bir sıra şu şekilde özetlenebilir:

• Önce şiddet, tehdit veya belirgin bir güç dengesizliği olup olmadığını dürüstçe değerlendirin; bu durumlardan biri varsa doğrudan mahkeme yoluna gidin.
• Uyuşmazlık esas olarak maddi konulardan (nafaka miktarı, eşya/mal paylaşımı) ibaretse, dava açmadan önce arabuluculuğu bir seçenek olarak değerlendirin.
• Velayet ve çocukla kişisel ilişki gibi konularda mahkemenin denetimini devre dışı bırakmayın.
• Arabuluculukta varılan her anlaşmanın, bağlayıcı olabilmesi için mahkemeye sunulup onaylanması gerektiğini unutmayın.

Her dosyanın kendine özgü koşulları olduğundan, seçilecek yolun somut duruma göre bir avukatla birlikte değerlendirilmesi en sağlıklı yaklaşımdır. Kartepe ve İzmit çevresinde son dönemde artan başvuru sayısı, bu iki yolun birbirini dışlamadığını; aksine sürecin farklı aşamalarında farklı ihtiyaçlara cevap verdiğini gösteriyor. Örneğin bir dosyada önce arabuluculukla nafaka konusunda uzlaşı sağlanıp, ardından bu anlaşmanın mahkemeye sunularak hüküm altına alınması hiç de sıra dışı bir tablo değildir.