Ticari Sözleşme Hazırlarken Dikkat Edilecek Noktalar

2026 itibarıyla ticari ilişkilerin büyük kısmı artık dijital ortamda kuruluyor; e-posta yazışmaları, WhatsApp üzerinden verilen siparişler ve elektronik imzalı belgeler günlük ticaretin bir parçası haline geldi. Ancak bu hız, tarafların yazılı ve kapsamlı bir sözleşme yapma alışkanlığını zayıflatıyor. Oysa 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun ortaya koyduğu çerçevede, bir ticari sözleşmenin gücü imzalandığı anda değil, bir uyuşmazlık çıktığında ortaya çıkar.

Kocaeli ve Kartepe bölgesinde faaliyet gösteren birçok işletme, büyüme sürecinde sözleşme hazırlığını ikinci plana atıyor. Bu yazıda, ticari sözleşme hazırlarken gözden kaçırılmaması gereken noktaları ve bu noktaların pratikte nasıl bir fark yarattığını ele alacağız.

Sözleşmenin Şekli ve Yazılı Hale Getirilmesi

Türk hukukunda sözleşmeler için genel kural şekil serbestisidir; kanunda aksi öngörülmedikçe bir sözleşme sözlü olarak da kurulabilir. Ancak bu serbesti, ticari hayatta genellikle tarafların aleyhine işler. Sözlü anlaşmalarda kim neyi, ne zaman ve hangi bedelle taahhüt ettiği ispat aşamasında büyük bir belirsizlik kaynağına dönüşür.

Kartepe’de mobilya üretimi yapan bir işletmenin, bir toptancıyla telefonda anlaştığı sipariş miktarını ve teslim tarihini yazıya dökmediğini düşünelim. Teslimat gecikince toptancı cezai şart talep eder, üretici ise böyle bir şart üzerinde hiç konuşulmadığını savunur; elde yazılı belge olmadığı için mahkemede iki taraf da kendi versiyonunu ispatlamakta zorlanır. Yazılı sözleşme, tarafların iradelerini dondurarak bu tür belirsizliği baştan ortadan kaldırır.

Tarafların Kimlik ve Temsil Yetkisinin Doğru Tespiti

Sözleşmenin geçerliliği kadar önemli olan bir başka konu, karşı tarafı temsilen imza atan kişinin bu yetkiye gerçekten sahip olup olmadığıdır. Özellikle şirketler arası ilişkilerde imza sirküleri veya ticaret sicili kaydı kontrol edilmeden atılan imzalar, ileride “bu kişi şirketi temsile yetkili değildi” itirazıyla karşılaşabilir.

Örneğin bir tedarik sözleşmesinde karşı firmanın genel müdür yardımcısı imza atmış olabilir; ancak şirket ana sözleşmesinde temsil yetkisinin yalnızca yönetim kurulu üyelerine ait olduğu görülebilir. Böyle bir durumda sözleşmenin şirketi bağlayıp bağlamadığı tartışmalı hale gelir ve alacaklı taraf beklemediği bir hukuki riskle karşılaşır. Bu nedenle imza öncesinde ticaret sicili kaydına bakmak, küçük ama belirleyici bir adımdır. Aynı özen, sözleşmenin karşı tarafı doğru tanımlaması için de gereklidir; ticaret unvanı, vergi kimlik numarası ve merkez adresinin eksiksiz yazılması, ileride tebligat veya icra aşamasında yaşanabilecek gecikmeleri önler.

Edimlerin, Teslim ve Ödeme Koşullarının Net Tanımlanması

Uygulamada en çok karşılaşılan uyuşmazlık nedenlerinden biri, sözleşmede “kaliteli malzeme”, “makul sürede teslim” gibi belirsiz ifadelerin kullanılmasıdır. Bu tür ifadeler taraflara farklı yorum alanı bırakır ve iyi niyetli başlayan bir ticari ilişkiyi dahi uyuşmazlığa sürükleyebilir.

Bir yazılım şirketinin bir işletmeye özel yazılım geliştirdiği bir sözleşmeyi düşünelim: teslim tarihi “proje tamamlanınca” şeklinde yazılmışsa, işveren üç ay sonra “gecikme var” derken yüklenici “kapsam genişledi” diyebilir. Buradaki asıl sorun taraflar arasındaki niyet farkı değil, sözleşmenin bu niyeti somut ve ölçülebilir kriterlere bağlamamış olmasıdır. Teslim tarihinin takvim günü olarak, ödeme koşullarının ise hangi tutarın hangi aşamada ödeneceği belirtilerek yazılması bu tür anlaşmazlıkların önemli bir kısmını daha sözleşme aşamasında önler.

Cezai Şart, Gecikme Faizi ve Fesih Hükümleri

Taraflardan birinin edimini zamanında veya gereği gibi yerine getirmemesi ihtimaline karşı sözleşmeye cezai şart ve gecikme faizi hükümleri eklenmesi, ticari ilişkilerde caydırıcı bir denge kurar. Ancak bu hükümlerin de ölçülü olması gerekir; aşırı yüksek cezai şartlar, sonradan mahkeme önünde tenkis talebine konu olabilir.

Fesih koşulları da benzer şekilde önceden netleştirilmelidir: hangi ihlallerin sözleşmeyi tek taraflı feshetme hakkı doğuracağı, fesih öncesinde bir ihtar süresi verilip verilmeyeceği gibi sorular sözleşme metninde cevaplanmalıdır. Aksi halde taraflardan biri sözleşmeyi haksız yere feshettiğini iddia ederken, diğeri haklı bir fesih sebebi bulunduğunu savunur ve uyuşmazlık büyür. Ticari alacaklarda genel zamanaşımı süresinin on yıl olduğu da unutulmamalı; sözleşmeye bağlı belgelerin bu süre boyunca saklanması, ileride bir alacağın veya cezai şartın talep edilmesi gerektiğinde işletmeyi ispat sıkıntısından kurtarır.

Uyuşmazlık Çözüm Yolu: Dava mı, Arabuluculuk mu?

2018 yılında yürürlüğe giren 7155 sayılı Kanun ile ticari davalarda önemli bir değişiklik yapıldı: konusu belirli bir para alacağı veya tazminat olan bazı ticari uyuşmazlıklarda dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulmuş olması dava şartı haline geldi. Bu düzenleme, sözleşme hazırlığı aşamasında da göz önünde bulundurulması gereken bir gerçektir.

Örneğin bir tedarikçi, alacağını tahsil edemediği bir işletmeye karşı doğrudan dava açtığında, dava şartı olan arabuluculuk sürecini atladığı için davası usulden reddedilebilir. Sözleşmeye eklenecek bir uyuşmazlık çözümü maddesi, tarafların bu süreci baştan bilerek hareket etmesini sağlar. Kocaeli’de faaliyet gösteren işletmeler için arabuluculuk sürecinin nasıl işlediğini önceden bilmek, olası bir uyuşmazlıkta zaman kaybını azaltır.

Sonuç: Sözleşme Hazırlarken İzlenecek Yol

Ticari sözleşme hazırlığı, imza anına kadar geçen bir formalite değil, ileride doğabilecek uyuşmazlıkların önceden öngörülüp yönetildiği bir süreçtir. Bu süreçte izlenebilecek pratik bir sıra şöyle özetlenebilir:

• Anlaşmanın koşullarını yazılı hale getirin; sözlü mutabakata güvenmeyin.
• Karşı tarafın temsil yetkisini imza öncesinde kontrol edin.
• Edim, teslim ve ödeme koşullarını somut tarih ve tutarlarla tanımlayın.
• Cezai şart ve fesih hükümlerini ölçülü ve açık biçimde kurgulayın.
• Olası bir uyuşmazlıkta hangi yolun (arabuluculuk veya dava) izleneceğini önceden netleştirin.

Her ticari ilişkinin kendine özgü riskleri olduğundan, standart bir şablonun her işletmeye aynı şekilde uymayacağını hatırlamakta fayda var. Sözleşmenin işletmenin somut ihtiyaçlarına göre hazırlanması, ileride ortaya çıkabilecek maliyetli uyuşmazlıkların önüne geçmenin en güvenilir yoludur.