Anlaşmalı Boşanmada Dikkat Edilmesi Gereken 7 Nokta

Türk Medeni Kanunu’na göre anlaşmalı boşanmanın mümkün olabilmesi için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekiyor ve taraflar duruşmaya birlikte katılıp hâkim huzurunda beyanda bulunuyor. Kartepe Aile Mahkemesi’nde görülen dosyaların önemli bir kısmı, kısa bir duruşmayla sonuçlanan bu “basit” görünümlü süreçten ibaret sanılıyor. Oysa protokole yazılan ya da unutulan tek bir madde, yıllar sonra yeniden mahkeme kapısına dönmeyi gerektirebiliyor. Peki imzadan önce hangi noktalar gerçekten dikkat gerektiriyor?

1. Evlilik Süresi ve Tarafların Hâkim Huzurunda Beyanı

TMK m.166/3 uyarınca anlaşmalı boşanma yolunun açılabilmesi için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması şart. Bu süre dolmadan açılan bir dava, anlaşmalı değil çekişmeli boşanma hükümlerine göre yürütülüyor. Ayrıca kanun, tarafların protokolü sadece imzalamasını yeterli görmüyor; duruşmada bizzat hâkimin huzurunda serbest iradeleriyle beyanda bulunmaları gerekiyor.

Örneğin Kartepe’de evliliğinin sekizinci ayında olan bir çift, aralarında tam mutabakata varmış olsa bile bu süre şartı dolmadığı için anlaşmalı yoldan boşanamıyor; süreç istemeden çekişmeli hâle dönüşebiliyor.

2. Protokol, Hâkim Onayından Önce Bağlayıcı Değildir

Taraflar arasında imzalanan boşanma protokolü, mahkemeye sunulduğu andan itibaren otomatik olarak geçerli olmuyor. Hâkim, protokolü inceliyor ve özellikle çocuklarla ilgili düzenlemelerde değişiklik talep edebiliyor; taraflar bu değişikliği kabul etmezse anlaşmalı boşanma gerçekleşmiyor.

Bir düşünün: Kartepe’de bir çift, velayeti anneye bırakıp babaya haftada tek gün kısıtlı görüş hakkı tanıyan bir protokolle mahkemeye geldi. Hâkim, bu düzenlemenin çocuğun üstün yararına aykırı olduğunu değerlendirip görüş gününü artırılmasını istedi. Protokol kesinleşmeden önce böyle bir düzeltme talebiyle karşılaşmak, hazırlıksız gelen taraflar için sürpriz oluyor.

3. Nafakada Sabit Rakam mı, Artış Şartı mı? Burada Net Bir Duruşumuz Var

Boşanma protokollerinde en çok tartışılan konulardan biri, nafaka tutarının nasıl belirleneceği. Bir görüşe göre taraflar anlaştığı sabit bir rakamı protokole yazmalı; bu görüşün savunucuları, “belirsiz artış şartlarının ileride yeni anlaşmazlık doğurduğunu” öne sürüyor ve sabit tutarın daha “temiz” bir çözüm olduğunu düşünüyor.

Bizim savunduğumuz duruş ise farklı: sabit bir nafaka tutarı, zamanla enflasyon ve değişen ihtiyaçlar karşısında anlamını yitiriyor ve taraflardan birini birkaç yıl içinde yeniden dava açmaya zorluyor. Bölgedeki gözlemler de bu yönde; nafaka artış şartı içermeyen protokollerin, birkaç yıl sonra artırım davasına konu olma ihtimalinin daha yüksek olduğu görülüyor. Örneğin çocuk için belirlenen iştirak nafakasına yıllık TÜFE oranında güncelleme şartı eklenmesi, hem alacaklı hem borçlu taraf için öngörülebilirlik sağlıyor. Karşı görüşü haksız bulmuyoruz; ancak öngörülebilirlik kaybı, kısa vadeli “temizlik” kazancından daha ağır basıyor.

4. Velayet Kararında Hâkimin Son Sözü Söylemesi Bir Formalite Değildir

Ebeveynler velayet konusunda tam mutabakata varmış olsa bile TMK m.182 uyarınca hâkim, kararını verirken çocuğun üstün yararını bağımsız olarak değerlendirmek zorunda. Bazı çevrelerde bu değerlendirme “zaten anlaşmışlar, hâkim de onaylar” şeklinde bir formaliteye indirgeniyor.

Biz bu yaklaşıma katılmıyoruz: ebeveynlerin kendi aralarındaki mutabakat, çocuğun okulu, sosyal çevresi ve psikolojik ihtiyaçlarıyla her zaman birebir örtüşmeyebilir. Örneğin Kartepe’de iki çocuklu bir çift velayeti babaya bırakmayı kararlaştırsa bile, hâkim çocukların yaşı ve günlük bakım düzenine bakarak farklı bir değerlendirme yapabilir. Bu bağımsız inceleme, bir engel değil, çocuğun lehine ek bir güvence olarak görülmeli.

5. Mal Paylaşımında Katkı Payı Alacağı Unutulmamalı

Türkiye’de evlilikler için kanuni mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Bu rejime göre evlilik süresince edinilen malların değer artışı, boşanma anında hesaba katılıyor. Örneğin evlilik sırasında alınan bir dairenin kredisini bir eş ödemiş olsa bile, diğer eşin bu mala katkı payı alacağı doğabiliyor.

Kartepe ve çevresinde emlak değerlerinin son yıllarda belirgin şekilde artması, bu hesaplamaların önemini daha da büyütüyor. Protokolde “mal paylaşımı konusunda anlaştık” gibi genel bir ifadeyle geçiştirilen maddeler, hangi malın kime ait kaldığı ve katkı payının nasıl hesaplandığı netleşmediği için sonradan yeni bir dava konusuna dönüşebiliyor.

6. Ziynet Eşyası ve Ev Eşyaları Genellikle Gözden Kaçıyor

Protokol hazırlanırken taraflar genellikle büyük kalemlere (ev, araç, nafaka) odaklanıyor; ancak düğünde takılan ziynet eşyaları ve ortak kullanılan ev eşyalarının paylaşımı çoğu zaman protokole hiç yazılmıyor. Bu eksiklik, boşanma kesinleştikten sonra ayrı bir alacak davasına konu olabiliyor.

Örneğin Kocaeli’de bir çiftin düğününde takılan altınların kime ait olduğu konusunda anlaşmazlık yaşandığını ve bu konunun protokolde hiç geçmediği için boşanmadan aylar sonra ayrı bir dava açıldığını görmek şaşırtıcı değil. Ziynet eşyalarının kime bırakılacağının ya da hangi kısmının iade edileceğinin protokolde açıkça belirtilmesi, bu tür ek başvuruların önüne geçiyor.

7. Kararın Kesinleşmesinden Sonra Geri Dönüş Çok Sınırlıdır

Anlaşmalı boşanma kararı kesinleştikten sonra, protokolde yazılı olan nafaka miktarından mal paylaşımına kadar pek çok madde değiştirilmesi zor bir bağlayıcılık kazanıyor. Nafakada değişen koşullara dayalı artırım/azaltım davası açılabilse de, mal paylaşımı ile ilgili maddelerde geri dönüş yolu oldukça dar.

Bu yüzden imza aşamasında acele etmemek gerekiyor. Örneğin bir tarafın, süreci hızlı bitirmek adına mal paylaşımı maddesini okumadan imzaladığı ve yıllar sonra bu maddenin aleyhine olduğunu fark ettiği durumlar, hukuk bürolarının sıkça karşılaştığı bir tablo. Protokolün her maddesinin, imzadan önce satır satır değerlendirilmesi, sürecin en kritik aşaması.

Özetle, anlaşmalı boşanma sürecine giren tarafların imzadan önce göz önünde bulundurması gereken noktalar şöyle sıralanabilir:

• Evlilik süresinin bir yıl şartını karşılayıp karşılamadığının doğru tespiti
• Protokolün hâkim onayına kadar kesin bağlayıcılık taşımadığının bilinmesi
• Nafakada sabit rakam yerine artış şartının değerlendirilmesi
• Velayet kararında hâkimin bağımsız değerlendirmesinin bir güvence olduğunun kabulü
• Mal paylaşımında katkı payı alacağının hesaba katılması
• Ziynet eşyası ve ev eşyalarının protokolde açıkça belirtilmesi
• Kararın kesinleşmesinden sonra geri dönüşün sınırlı olduğunun unutulmaması